Hướng dẫn chẩn đoán, điều trị bệnh sởi (cập nhật 2025)

Tài liệu được biên soạn bởi BS CKII Dư Tuấn Quy và BS Trương Hữu Khanh từ Khoa Nhiễm - Thần kinh, Bệnh viện Nhi Đồng 1. Đây là tài liệu quan trọng cập nhật những thay đổi mới nhất trong phác đồ điều trị sởi theo Quyết định 1019/QĐ-BYT ban hành ngày 26/03/2025, thay thế cho phác đồ cũ từ năm 2014.

Những điểm mới nổi bật trong phác đồ 2025

• Mở rộng đối tượng nguy cơ: Bổ sung thêm trẻ dưới 3 tuổi, phụ nữ mang thai, người suy giảm miễn dịch và người thiếu vitamin A.
• Cập nhật cận lâm sàng: Bổ sung các xét nghiệm chuyên sâu như khí máu, Ferritin, IL-6, IL-10 khi nghi ngờ có biến chứng nặng.
• Chi tiết hóa biến chứng: Hướng dẫn cụ thể cách xử trí các biến chứng nguy hiểm như viêm não miễn dịch (ADEM), SSPE, lao tái hoạt, và viêm ruột thừa.
• Hướng dẫn điều trị Vitamin A & IVIG: Quy định rõ liều lượng Vitamin A cho người lớn, phụ nữ có thai và chỉ định IVIG chi tiết hơn cho các ca bệnh nặng.

Tóm tắt nội dung chính

1. Chẩn đoán và triệu chứng

• Thời kỳ ủ bệnh: Trung bình 10 ngày (từ 7-21 ngày).
• Giai đoạn khởi phát: Đặc trưng bởi sốt cao và "tam chứng" viêm long: viêm kết mạc mắt (mắt đỏ, ghèn), viêm long đường hô hấp (sổ mũi, ho) và tiêu hóa (tiêu chảy).
• Dấu hiệu đặc hiệu: Hạt Koplik (các chấm trắng nhỏ trong niêm mạc má) xuất hiện ở giai đoạn sớm.
• Giai đoạn phát ban: Ban dát sẩn, mọc theo thứ tự từ sau tai, chân tóc lan dần xuống mặt, thân mình và chân tay. Khi bay để lại vết thâm "vằn da hổ".

2. Nguyên tắc điều trị

• Cách ly: Thực hiện ngay khi nghi ngờ mắc bệnh để tránh lây nhiễm cộng đồng.
• Vitamin A: Là chỉ định bắt buộc cho mọi trẻ bị sởi để giảm biến chứng.
• Điều trị triệu chứng: Hạ sốt bằng Paracetamol, giảm ho bằng các loại thuốc thông thường, đảm bảo dinh dưỡng và vệ sinh sạch sẽ.
• Lưu ý quan trọng: Tuyệt đối không dùng Corticoid đường toàn thân khi chưa loại trừ bệnh sởi.

3. Phòng bệnh và dự phòng sau phơi nhiễm

• Vaccine: Là biện pháp phòng bệnh hiệu quả nhất. Có thể tiêm vaccine trong vòng 72 giờ sau khi tiếp xúc cho đối tượng chưa có miễn dịch.
• Immune Globulin (IG): Sử dụng trong vòng 3-6 ngày sau phơi nhiễm cho các đối tượng nguy cơ cao như người suy giảm miễn dịch nặng hoặc trẻ dưới 9 tháng có bệnh lý nền.

Kết luận

Sởi là bệnh truyền nhiễm có khả năng lây lan rất cao (chỉ số R0 từ 12-18), nhưng hoàn toàn có thể khống chế và tiêu diệt thông qua tiêm chủng vaccine đầy đủ. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu viêm long và tuân thủ phác đồ điều trị mới sẽ giúp giảm thiểu đáng kể các biến chứng và tỉ lệ tử vong.